De genealogie van de familienaam Clauwaert door de eeuwen tot op vandaag
1. Verklarende nota’s
  • Gent als stad
Gent was tussen 1470 en 1500 niet meer de wereldstad uit de 13 en 14de eeuw.
Twee mijlpalen kunnen dit illustreren.
In 1382 verliezen de Vlamingen, onder leiding van Filips van Artevelde, de slag van West-Rozebeke tegen een coalitie van Lodewijck van Male en de Franse Koning. De graaf van Bourgondië, die de zaak afhandelt, ontneemt Gent alle militaire macht maar laat hen een groot aantal privilegies zodat Gent een rijke en machtige stad bleef.
Judocus Vijd laat in 1432 de Gebroeders van Eijck het Lam Gods schilderen voor de eerste zuiderkapel van de toenmalige Johannes de Doper (nu St Baafs) kerk. Deze grote uitgave was vooral bedoeld om goodwill te scheppen bij de kerkelijke overheid en om aan de Gentse stede te tonen hoe rijk hij wel was. En deze geste heeft hem geen windeieren gelegd want kort daarop werd hij tot de derde “Schepen van keure” van Gent verkozen.
In 1453 had de graaf van Bourgondië, Filips de Goede, minder medelijden met Gent. Na de zoveelste rebellie legt hij Gent de vrede van Gavere op. Gent verliest al zijn privilegies en moet zware boetes betalen. Deze zware boetes zullen jaren lang de stadsfinanciën volledig ontwrichten.
Wanneer echter Keizer Karel eerder toevallig in Gent in 1500 geboren wordt, grijpt Gent de kans om nog eens zijn (vroegere?) rijkdom te etaleren door voor de toekomstige keizer een doopsfeest te organiseren dat in het toenmalige Europa veel weerklank vond (zie het Schoolmuseum Michel Thiery, St Pietersplein, Gent).
 
  • Wat is een amman?

De amman was een van de drie functies die door de Graaf van Vlaanderen en later de Hertog van Bourgondië zelf aangeduid werd: de baljuw, de onderbaljuw en de amman.

De amman daagde, samen met de schepenen, verdachten voor de rechtbank in civiele zaken en legde de gerechtelijke inbeslagnemingen ten uitvoer. Tevens was hij betrokken bij het beheer van de stedelijke gevangenis.

  •  Wat hield een verbanning in?
 Een verbanning in de vijftiende eeuw hield in dat men voor de periode van 50 jaar uit het graafschap Vlaanderen verbannen werd. Men moest dit graafschap verlaten en ergens anders gaan wonen.
Verbanningen waren niet zeldzaam in die jaren, in 1480 werden er 84 uitgesproken te Gent.
 
-Item, in dit jaer te Ghendt waren ghebannen t’eender tijt lxxxiiij persoonen uyt diversche steden ende dorpen
Maatschappij der vlaamsche bibliophilen 2de serie nr 15; Memorieboek der stad ghent van ’t jaar 1301 tot 1737; gent; drukkerij van c.annoot-braeckman 1852
deel 1, p 317
 
  • De Schepenen van Keure en de Schepenen van Ghedeele
Een stad als Gent werd in de middeleeuwen bestuurd door 13 Schepenen van Keure en de 13 Schepenen van Ghedeele.
De Schepenen van Keure waren verreweg het belangrijkst. Zij hadden de wetgevende macht (zij konden ordonnanties uitvaardigen), zij hadden de uitvoerende macht (zij konden deze ordonnanties laten uitvoeren) en zij hadden gerechtelijke macht (zij konden deze ordonnanties doen naleven op straffe van boete).
De volgorde van de schepenen was belangrijk. De eerste schepen van Keure zat alle vergaderingen van het schepencollege voor.
 
Jacob Clauwaert wordt in 1502 tot de 9de schepen van Keure van Gent.
 
De Schepenen van Ghedeele combineerden de huidige functie van vrederechter en notaris. Deze dubbele schepenkamer functioneert voor één jaar van 15 augustus tot 14 augustus van het jaar daarop. Zij werden verkozen door een college van 8 personen nl. 4 ’s Heeren kiesers en 4 der stede kiesers. De namen spreken voor zich zelf. De ’s Heeren kiesers worden aangeduid door de Graaf van Vlaanderen of de Hertog van Bourgondië. De der stede kiesers worden aangeduid door een overlegorgaan tussen de verschillende machtsblokken binnen een stad.
 
Jacob Clauwaert was in 1495 ’s Heeren kieser voor Gent
 
  • Staten Van Goed

Staten vangoed of SVG waren boedelbeschrijvingen die men diende te maken bij het overlijden van een der ouders indien er minderjarige kinderen waren.

Minderjarig was men onder de leeftijd van 25 jaar
Dit gebruik was enkel in voege in het graafschap Vlaanderen. In Brabant, dat tot het Heilig Duitse Rijk behoorde, maakte men deze niet.
 
  • Het beroep van “coninc”
Coninc was vroeger een beroep, niet enkel een eretitel maar volgens: Gand, sa vie et ses Institutions. Deel 1. Maurice Heins, 1912. p.479 is “De coninc van de ribauden is het hoofd van de locale politie en ook ceremonie meester bij stedelijke plechtigheden.
Onze Jacob was bij wijze van spreken de voorloper van onze moderne politiecommissaris en tevens de ceremoniemeester der stad. Een voorname functie en dus logisch dat hij vanachter in de stoet liep na de trompetters.
De benoeming tot Amman kan gezien worden als een logische promotie.
 
2. Jacob Clauwaert in zijn historische contekst, het Gent van de vijftiende eeuw
  •  Gent tijdens de jeugd van Jacob
Gent was tussen 1470 en 1500 niet meer de wereldstad uit de 13 en 14de eeuw.
In 1382 verliezen de Vlamingen, onder leiding van Filips van Artevelde, de slag van West-Rozebeke tegen een coalitie van Lodewijck van Male en de Franse Koning. Er sterven 20.000 Vlamingen, waarvan de meeste Gentenaren, tijdens deze veldslag. Ook Filips van Artevelde overleeft de slag niet.
Gent likt zijn wonden. Maar wanneer het engelse leger in 1383 Ieper bezet snelt Gent de Engelsen ter hulp. Volgens de overlevering helpt Onze Lieve Vrouw van Thuyne Ieper uit deze wurggreep. Maar het franse leger was tot op enkele kilometer van Ieper genaderd en had waarschijnlijk de Engelsen en Gentenaars tot de aftocht gedwongen.
De graaf van Vlaanderen sterft ondertussen en zijn schoonzoon, de Hertog van Bourgondië moet de zaak afhandelen in de vrede van Doornik (1385). Door deze vrede wordt Gent elke militaire macht ontnomen. Ze moeten ook plechtig beloven zich neutraal te houden in de strijd tussen Engeland en Frankrijk. Maar de vrede van Doornik laat Gent een groot aantal handels privilegies zodat Gent een rijke en machtige stad bleef.
Judocus Vijd laat in 1432 de Gebroeders van Eijck het Lam Gods schilderen voor de eerste zuider kapel van de toenmalige Johannes de Doper (nu St Baafs) kerk. Deze grote uitgave was vooral bedoeld om goodwill te scheppen bij de kerkelijke overheid en om aan de Gentse stede te tonen hoe rijk hij wel was. En deze geste heeft hem geen windeieren gelegd want kort daarop werd hij tot de derde “Schepen van keure” van Gent verkozen.
 
  • Gent tijdens de jeugd van Jacob
Gent komt opnieuw in moeilijkheden met Philips de Goede, hertog van Bourgondië, van Lotaringen, van Brabant, van Limburg en van Luxemburg, en graaf van Vlaanderen, van Artesië, van Zeeland en van Namen. Wanneer Philips de Goede in 1447 een “zoutbelasting” wil invoeren geeft Gent een negatief advies over dit voorstel en weigert de invoering. Deze Philips was meer dan een evenwichtskunstenaar. Als graaf van Vlaanderen is hij in principe afhankelijk van de Franse koning, als hertog van Brabant is hij verantwoording verschuldigd aan de Duitse keizer en om zijn territoriale ambities waar te maken moet hij ook de Engelse koning de vriend houden.
 
De moeilijkheden tussen Gent en Philips de Goede culmineren vanaf 1450. Gent zoekt toenadering tot Frankrijk en gaat zelfs zijn zaak bepleiten voor het Franse parlement (wat juridisch correct was). Als dit niets oplevert gaat het opnieuw steun zoeken bij de Engelse koning. Deze belooft een aanzienlijke troepenmacht. Maar de andere Vlaamse steden doen niet mee. Alleen Namen stuurt troepen ter hulp. Het gevolg laat zich raden. Er volgt een jaar bittere strijd, waarbij de omgeving van Gent geplunderd en vernield wordt en door de troepen van Gent en de troepen van de Bourgondische hertog. Er sterven in het totaal 30.000 mensen, vooral Gentenaars en inwoners van de omstreken. Gent verliest definitief in 1453 de slag van Gavere. De hertog van Bourgondië ontneemt Gent al zijn handels privilegies en legt hen zware boetes op. Deze zware boetes zullen jaren lang de stadsfinanciën volledig ontwrichten. Decennia lang zal Gent trachten deze boetes ongedaan te maken.
 
  • Jacob als volwassene
Met Karel de Stoute loopt het ook mis. Wanneer hij in 1467 naar Gent komt om zich te laten aanstellen tot graaf van Vlaanderen is Gent een lege stad. Het is inderdaad juist de dag dat de Gentenaars naar St Lievens Houtem op bedevaart zijn om de H.Bavo te vereren. Wanneer de bedevaarders terug keren en over de komst van Karel de Stoute horen, breekt er een rebellie los. Om het vege lijf te redden moet Karel beloven de boetes van de vrede van Gavere in te trekken.
Wanneer in 1468 Karel de Stoute in Brugge trouwt met Margareta van York neemt een kleine delegatie van Gent deel aan het huwelijks feest.
Jacob Clauwaert maakt, samen met 2 van zijn kinderen, deel uit van de Gentse delegatie.Op dat ogenblik was hij de coninc van de ribauden. Dit is het hoofd van de locale politie en ook ceremoniemeester bij stedelijke plechtigheden. 
 
Maar Karel de Stoute was zijn Gents avontuur niet vergeten. Hij nodigt de Gentse schepenen uit in 1469 op zijn kasteel Coudenberg in Brussel, waar hij zich gevestigd had. Daar legt hij hen de vrede van St Lievens Houtem op. De boetes van de vrede van Gavere blijven onverminderd voorbestaan. Gent moet zijn constitutionele oorkonden inleveren en zijn militaire banieren worden verbrand. Naast deze morele opdoffer schaft hij ook de “der stede kiesers” af. (3)
 
Een stad als Gent werd in de middeleeuwen bestuurd door 13 Schepenen van Keure en de 13 Schepenen van Ghedeele.
De Schepenen van Keure waren verreweg het belangrijkst. Zij hadden de wetgevende macht (zij konden ordonnanties uitvaardigen), zij hadden de uitvoerende macht (zij konden deze ordonnanties laten uitvoeren) en zij hadden gerechtelijke macht (zij konden deze ordonnanties doen naleven op straffe van boete). De volgorde van de schepenen was belangrijk. De eerste schepen van Keure zat alle vergaderingen van het schepen college voor.
De Schepenen van Ghedeele combineerden de huidige functie van vrederechter en notaris.
Deze dubbele schepenkamer functioneert voor één jaar van 15 augustus tot 14 augustus van het jaar daarop.
De schepenen worden verkozen door een college van 8 personen nl. 4 “s Heeren kiesers” en 4 “der stede kiesers”. De namen spreken voor zich zelf. De ’s Heeren kiesers worden aangeduid door de Graaf van Vlaanderen of de Hertog van Bourgondië. De der stede kiesers worden aangeduid door een overlegorgaan tussen de verschillende machtsblokken binnen een stad.
Door het afschaffen van “der stede kiesers” ontneemt Karel de Stoute aan de stad elke invloed op de keuze van de schepenen.
 
  • Jacob in de kijker

Karel de Stoute sterft in 1477 en dan ontstaat er voor Vlaanderen en voor Gent, die het voortouw neemt in de onderhandelingen, een interessante situatie. In principe kan het graafschap Vlaanderen niet overgaan op een vrouwelijke erfgename zodat Vlaanderen in theorie terug onder het gezag van Frankrijk zou moeten komen. Maar er wordt een akkoord gesloten met Maria van Bourgondië. Vlaanderen blijft trouw aan Maria van Bourgondië maar Gent bekomt de afschaffing van de voorwaarden van de vrede van Gavere en St Lievens Houtem.

 
  • Jacob Clauwaert wordt in 1477 benoemd tot amman van Gent.
De amman was een van de drie functies die door de de Hertog van Bourgondië zelf aangeduid werd: de baljuw, de onderbaljuw en de amman.
De amman daagde, samen met de schepenen, verdachten voor de rechtbank in civiele zaken en legde de gerechtelijke inbeslagnemingen ten uitvoer. Tevens was hij betrokken bij het beheer van de stedelijke gevangenis.
Vlaanderen aanvaardt het gezag van aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk, de tweede echtgenote van Maria van Bourgondië.
Wanneer Maria van Bourgondië in 1482 sterft, wordt Maximiliaan van Oostenrijk regent van de toekomstige graaf van Vlaanderen, hun zoon Philips de Schone (1482-1506).
 
Maar het loopt ondertussen fout met Jacob Clauwaert want in 1480 gebeurt het volgende:
 
Item, up Sente Jansavont uutgaende Ougst, was Jacob Clauwaert als Amman ghebannen 50 jaer uuten lande ende graefschap van Vlaenderen, omme dat hy contrarie den previlegie meer ghenomen hadde van den ghevanghene dan hy behoorde te nemene (4)
 
  • Eerherstel

In 1494 wordt Philips de Schone meerderjarig verklaard en wordt hij aangesteld tot Graaf van Vlaanderen.

Item, de ballinghen hadden gratie alle de ghuene die huerlieder tytele overgaven binnen vj weken, ende niet anders, ende ontfinc hertoghe Philips Vlaenderen. (5)
Jacob Clauwaert komt terug naar Gent en mist zijn rentree niet!
Hij wordt in 1495 door de hertog van Bourgondie benoemd tot ’S Heeren kieser. (6)
En wie anderen mag kiezen, wordt ook wel eens verkozen ! (men heeft daar nu wel een uitdrukking voor, maar de praktijk is waarschijnlijk zo oud als de mensheid).
Jacob Clauwaert wordt in 1502 verkozen tot 13de Schepene van der Keure.
Hij sterft waarschijnlijk tijdens zijn schepenmandaat want hij wordt, tijdens zijn mandaat, vervangen door Pieter de Hamblau .

 

  • Bronnen 
  • 1.Handelingen van de leden en van de staten van vlaanderen (1467-1477); Excerpten uit de rekeningen van de Vlaamse steden, kasselrijen en vorstelijke ambtenaren door Willem Pieter Blockmans, 1971 pagina 28.
  • 2.De coninc van de ribauden is het hoofd van de locale politie en ook ceremonie meester bij stedelijke plechtigheden. Gand, sa vie et ses Institutions. Deel 1. Maurice Heins, 1912. p.479.
  • 3. . Gand, sa vie et ses Institutions. Deel 1. Maurice Heins, 1912. p.22.
  • 4. Memorieboek der stad ghent van ’t j 1301 tot 1737; gent; Maatschappij der vlaamsche bibliophilen 2de serie nr 15, drukkerij van c.annoot-braeckman 1852 deel 1, p 317.
  • 5. Memorieboek der stad ghent van ’t j 1301 tot 1737 deel I p 317
  • 6.Memorieboek der stad ghent van ’t j 1301 tot 1737, deel I, p 367
  • 7. Memorieboek der stad ghent van ’t j 1301 tot 1737, deel II, p 2.
 
 3. Het einde van een theorie

Uit de voorgaande artikels, hoe leerrijk ook, blijkt dat de theorie Jacob Clauwaert, een slag in het water was.

In feite hadden we het vroeger moeten weten. In het bannincboek van Gent, waarin we Jacob vonden, stond zijn naam doorstreept. Dit betekende dat de betreffende persoon terugkeerde naar de stad Gent.

 banninckboek-jacob

 Deze foto zal voor de meesten onleesbaar zijn maar de tekst bevat, naast de normale formules, het strafbare feit. Belangrijk is echter dat de naam van Jacob doorstreept is, hij is terug naar Gent komen wonen. (bron: Bannincbouc Gent 1472-1537, foto’s genomen in het stedelijk archief van Gent, december 2002)
 
4. Geboorte van een nieuwe theorie?
 Eind 2002 hebben Julius en Jos een bezoek gebracht aan het stadsarchief van Gent. Om tijd te sparen heeft Jos een 70-tal foto’s van documenten met betrekking tot de Clauwaerts gefotografeerd. Bedoeling was tijd te sparen en thuis, in alle rust de tijd te hebben om die documenten te “vertalen” en te verwerken. Geniaal zoals hij is liet hij de foto’s dadelijk op CD zetten zodat de home computer voor deze arbeid kon gebruikt worden.
Probleempje dat echter niet voorzien was: de kwaliteit op CD-rom is zeer laag en de foto’s konden niet gelezen worden. Geen probleem, hij beschikt over een negatief scanner: jazeker maar dit is een SCSI apparaat en de computer heeft Windows XP: dat is om problemen vragen.
Problemen zijn er echter om opgelost te worden: via via werden de drivers gevonden en bijna een jaar later zijn de teksten voor verwerking klaar.
Een eerste vondst van de genoemde sessie: terwijl we de verbanning van Jacob opzochten vonden we tot onze verrassing een verbanning van een Pieter Clauwaert, een Pieter die niet terugkwam naar Gent (de verbanning betreft drie personen, de gebroeders D’Hauwere en Pieter, een naam is doorstreept, een der broeders D’Hauwere kwam terug naar Gent, de andere twee kwamen niet terug: zij verkozen niet te genieten van de amnestie in 1494 of zij waren dan reeds overleden).

 Hier de foto uit het ballincbouc, gedateerd de 24e december 1476:

 banninckboek

 Was dit de start van een nieuwe theorie? Blijkbaar niet want 10 jaar na datum zijn er geen nieuwe elementen gekend. Case closed.

Zie ook: